โครงการพัฒนาและฟื้นฟูสภาพป่าพื้นที่ป่ารักน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ บ้านถ้ำติ้ว จังหวัดสกลนคร

ความเป็นมาและความสำคัญของโครงการ

                เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรแหล่งน้ำ เรื่องดินเพื่อพัฒนาที่ทำกินให้แก่ราษฎร

ในปี พ.ศ.2525 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ทรงเสด็จพระราชดำเนินมาพระราชทานเพลิงศพ

พระอาจารย์วัน อุตตโม ณ วัดถ้ำอภัยดำรงธรรมและในปีเดียวกันสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถทรงมีพระราชดำริโครงการป่ารักน้ำ

ขึ้นที่บริเวณอ่างเก็บน้ำคำจวงท้องที่บ้านถ้ำติ้ว ตำบลปทุมวาปี อำเภอส่องดาว จังหวัดสกลนคร(ถือได้ว่าเป็นจุดเริ่มต้นของโครงการป่ารักน้ำ

แห่งแรกของประเทศไทย) จึงได้จัดตั้ง โครงการป่ารักน้ำแห่งแรกขึ้นที่บ้านถ้ำติ้ว อำเภอส่องดาว จังหวัดสกลนคร เมื่อวันที่ 20 ธันวาคม พ.ศ. 2525

ได้พระราชทานเงินของมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ และเงินทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์จำนวนหนึ่ง เพื่อเป็นการจัดตั้งกองทุนอาชีพสำหรับ

โครงการป่ารักน้ำ และทรงมอบหมายให้ท่านผู้หญิงสุประภาดา เกษมสันต์ ราชเลขานุการในพระองค์และพันเอกเรวัต บุญทับ

(ปัจจุบันคือ พลเอก ณพล บุญทับ) ผู้บังคับการกรมทหารราบที่ 23 เตรียมพื้นที่ 1 ไร่ เพื่อทรงปลูกป่าเป็นตัวอย่างแก่ราษฎร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ

ให้เชิญพราหมณ์ มาทำพิธีบวงสรวงประกาศอัญเชิญ เทพยดาอารักษ์ เจ้าป่า มาสถิตอยู่ ณ ป่าที่ทรงปลูก เพื่อรวมน้ำใจชาวบ้านและสร้างความศักดิ์สิทธิ์

แก่โครงการทรงปลูกป่าอย่างถูกวิธีเป็นตัวอย่างแล้วทรงชวนราษฎรร่วมกันปลูกป่า และพันธ์ไม้ที่ทรงปลูกเป็นพันธ์ไม้ที่โตเร็ว พันธ์ไม้บำรุงดิน

และพันธ์ไม้ท้องถิ่น ได้แก่ กระถินณรงค์ กระถินยักษ์ ประดู่แดง ประดู่ มะม่วงหิมพานต์ และยูคาลิปตัส เป็นจำนวน 100 ต้น โดยทรงมีพระราชประสงค์

ที่จะให้ราษฎรเห็นถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ป่าไม้อันเป็นต้นน้ำลำธาร และทรงมอบหมายให้ราษฎรดูแลรักษา โดยพระราชทานเงินเดือน

เป็นค่าตอบแทนให้แก่ราษฎรบ้านถ้ำติ้ว เดือนละ 1,500 บาท เป็นเวลา 3 เดือน และทรงรับสั่งให้ดูแลรักษาป่าพร้อมทั้งให้สมาชิกราษฎร

ปลูกป่าเสริมต่อไป พร้อมกับทรงปล่อยพันธ์ปลานิล ปลาไน ปลายี่สกเทศ ปลาหมอตาล และกุ้งก้ามกราม เพื่อขยายพันธ์เป็นอาหารให้แก่ราษฎร ต่อไป

                เพื่อให้พื้นที่โครงการป่ารักน้ำแห่งแรกของประเทศไทย มีสภาพเป็นป่าไม้ที่สมบูรณ์ ยั่งยืนเต็มที่ ให้เป็นพื้นที่ต้นแบบ ตามพระราชประสงค์

ที่จะให้ราษฎรเห็นถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ป่าไม้อันเป็นต้นน้ำลำธารจึงจำเป็นต้องมีการดำเนินงานด้านการฟื้นฟูและพัฒนาสภาพพื้นที่ป่าต้นน้ำ

เหนืออ่างเก็บน้ำคำจวงและเหนือพื้นที่โครงการป่ารักน้ำ ให้กลับฟื้นคืนสู่สภาพป่าไม้ที่สมบรูณ์เป็นพื้นที่ต้นน้ำลำธารช่วยในการเก็บน้ำไว้ใช้ประโยชน์

ร่วมทั้งการอนุรักษ์ป่าไม้ที่มีอยู่เดิมไว้และดำเนินการฟื้นฟู พัฒนา และอนุรักษ์พื้นที่โครงการป่ารักน้ำต้นแบบร่วมสนองงานตามแนวทางพระราชดำริ

โครงการป่ารักน้ำ โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ให้เกิดความร่วมมือ สร้างความตระหนักในการหวงแหนทรัพยากรป่าไม้ให้มากขึ้น

และพัฒนาคุณภาพชีวิตของราษฎรในพื้นที่รอบๆโครงการป่ารักน้ำ เพื่อให้ราษฎรที่ยากจน สามารถประกอบอาชีพมีรายได้เลี้ยงครอบครัวลดการพึ่งพิงป่า

ไม่บุกรุกทำลายป่าไม้อีกต่อไป

วัตถุประสงค์

                   1. วัตถุประสงค์ทั่วไป

                                   เพื่อฟื้นฟูสภาพพื้นที่ป่าต้นน้ำลำธารที่เสื่อมโทรม เหนืออ่างเก็บน้ำคำจวงและเหนือพื้นที่โครงการป่ารักน้ำ ให้เป็นพื้นที่ต้นน้ำ

ที่มีสภาพเป็นป่าไม้ที่สมบูรณ์ทางด้านนิเวศวิทยา เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารหล่อเลี้ยงอ่างเก็บน้ำคำจวงและพื้นที่โครงการป่ารักน้ำ และพัฒนาพื้นที่ต้นแบบ

ของโครงการป่ารักน้ำ ที่ยั่งยืน ให้ราษฎรได้เห็นถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ป่าไม้อันเป็นต้นน้ำลำธาร

                 2 .วัตถุประสงค์เฉพาะ

                                   1. เพื่อเป็นพื้นที่ต้นแบบของโครงการป่ารักน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริและฟื้นฟูสภาพป่าที่เสื่อมโทรมให้เป็นบริเวณ

ต้นน้ำลำธารกักเก็บน้ำไว้ใช้ประโยชน์ และให้ประชาชนในพื้นที่เป้าหมาย มีไม้ไว้ใช้สอยเพิ่มพูลรายได้

                                   2. เพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้เดิมให้คงสภาพไว้ให้ได้ และเร่งรัดการปลูกป่าไม้ยืนต้นเพิ่มขึ้นเพื่อให้มีป่าไม้ช่วยในการ

ควบคุมความปรวนแปรของดินฟ้าอากาศและภัยแล้ง

                                  3. เพื่อเสริมสร้างจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและปลูกฝังให้ราษฎรในพื้นที่ เกิดความรักและหวงแหนทรัพยากรป่าไม้

ให้มากยิ่งขึ้น

                                  4. เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของราษฎรที่ยากจน ขาดแคลนที่ดินทำกินและบุกรุกป่าไม้ในเขตอุทยานแห่งชาติ

ให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี มีอาชีพสร้างรายได้เลี้ยงครอบครัวต่อไป

ข้อมูลพื้นฐาน

               ที่ตั้ง

                      โครงการพัฒนาและฟื้นฟูสภาพป่าพื้นที่โครงการป่ารักน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ บ้านถ้ำติ้ว จังหวัดสกลนคร ตั้งอยู่ที่บ้านถ้ำติ้ว

หมู่ที่ 2ตำบลปทุมวาปี อำเภอส่องดาว จังหวัดสกลนคร พิกัด E 0333318 N 1912583 (ระบบ WGS 1984) ครอบคลุมพื้นที่ 17,000 ไร่

27.20 ตารางกิโลเมตร

              อาณาเขตติดต่อ ดังนี้

                         ทิศเหนือ  จด  อ่างเก็บน้ำคำจวงและที่ทำกินชาวบ้าน

                          ทิศใต้      จด  เทือกเขาภูพาน

                          ทิศตะวันออก   จด  ที่ทำกินชาวบ้าน

                         ทิศตะวันตก   จด  ป่าสงวนแห่งชาติ

             ลักษณะภูมิประเทศ

                        ลักษณะภูมิประเทศโดยทั่วไปของโครงการ ตั้งอยู่บริเวณเส้นรุง 1715' 1649' เหนือและเส้นแวง 103 15' 103 50' ตะวันออก

เป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาภูพาน ที่ทอดยาวในแนวตะวันออก ตะวันตก ลักษณะดิน สภาพดินทั่วไปเป็นดินร่วนปนทราย

             ลักษณะภูมิอากาศ

                          ลักษณะภูมิอากาศ ที่ระดับตามเชิงเขามีสภาพโดยทั่วไปใกล้เคียงกับบริเวณอื่นๆ ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

โดยเป็นลักษณะภูมิอากาศทางแถบร้อนชื้นมี 3 ฤดู คือ

                          ฤดูฝน จะเริ่มตั้งแต่เดือนพฤษภาคม ถึง เดือนตุลาคม

                          ฤดูหนาว จะเริ่มตั้งแต่กลางเดือนพฤศจิกายน ถึง เดือนกุมภาพันธ์

                         ฤดูร้อน จะเริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคม ถึง เดือนเมษายน

            พันธุ์พืชและสภาพป่า

                         1. ป่าเต็งรัง หรือป่าแดง ป่าแพะ ป่าโคก

                          2. ป่าเบญจพรรณหรือป่าผลัดใบผสม

                          3. ป่าดิบแล้ง

                          4. ป่าละเมาะเขา                     

 หน่วยงานที่รับผิดชอบ

                   1.  หน่วยงานหลัก

โครงการพัฒนาและฟื้นฟูสภาพป่า  พื้นที่โครงการป่ารักน้ำ  อันเนื่องมาจากพระราชดำริ  บ้านถ้ำติ้ว  จังหวัดสกลนคร  สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่  10  (อุดรธานี) 

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า  และพันธุ์พืช

                   2.  หน่วยงานสนับสนุน

                         2.1  อุทยานแห่งชาติภูผาเหล็ก จังหวัดสกลนคร

                         2.2  สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม  จังหวัดสกลนคร

                         2.3  องค์การบริหารส่วนตำบลปทุมวาปี  อำเภอส่องดาว  จังหวัดสกลนคร                        

 งบประมาณดำเนินงาน

                       1. คณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการพระราชดำริ(กปร.)

                       2. กรมอุทยานแห่งชาติ  สัตว์ป่า  และพันธุ์พืช

                        3.สำนักงานจังหวัด  แผนพัฒนายุทธศาสตร์จังหวัดสกลนคร     

                       4. องค์การบริหารส่วนตำบลปทุมวาปี  อำเภอส่องดาว  จังหวัดสกลนคร

                       5. หน่วยงานภาคเอกชน  รัฐวิสาหกิจ

 ผลที่คาดว่าจะได้รับ

         1. พื้นที่ป่าไม้ในโครงการป่ารักน้ำแห่งแรกของประเทศไทย ที่เสื่อมโทรมได้รับการฟื้นฟูสภาพ ให้เป็นบริเวณต้นน้ำลำธารกักเก็บน้ำไว้ใช้ประโยชน์

เพื่อสนองพระราชเสาวนีย์ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ

         2. เกิดความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคประชาสังคม ร่วมกันอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้เดิมให้คงสภาพไว้ให้ได้ และสามารถเร่งรัด

การปลูกป่าไม้ยืนต้นเพิ่มขึ้น เพื่อให้มีป่าไม้ช่วยในการควบคุม ความปรวนแปรของดินฟ้าอากาศ และภัยแล้ง 

          3. ราษฎรมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหาของชุมชน เสริมสร้างศักยภาพชาวบ้าน เยาวชน  นักเรียน ด้านการอนุรักษ์  ปลูกฝังให้เกิดความรัก

และหวงแหนทรัพยากรป่าไม้ให้มากยิ่งขึ้น 

          4. ประชาชนในพื้นที่โครงการ มีต้นไม้ไว้ใช้สอยในชีวิตประจำวัน และเพิ่มพูนรายได้ 

          5. สามารถส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตของราษฎรที่ยากจนรอบเขตอุทยานแห่งชาติภูผาเหล็ก  ให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น  มีอาชีพ

มีรายได้เลี้ยงครอบครัว

ข่าวสารล่าสุดจากส่วนประสานงานโครงการพระราชดำริ

  • วันที่ 19 มี.ค.2562 โครงการฯป่ารักน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ บ.ถ้ำติ้ว จ.สกลนคร ร่วมกับอำเภอส่องดาว จ.สกลนคร กิจกรรมจิตอาสา “เราทำความดี ด้วยหัวใจ” บริเวณอ่างเก็บน้ำตาดแม่นาย บ.ถ้ำติ้ว ต.ปทุมวาปี ร่วมต้อนรับ พลโทอรรฐพร โบสุวรรณ ผอ.สนง.ประสานงานโครงการอั

  • วันที่ 8 พฤศจิกายน 2561 โครงการฯป่ารักน้ำ บ.ถ้ำติ้ว จ.สกลนคร ร่วมกิจกรรม ออกหน่วยบริหารอำเภอยิ้ม และศูนย์ดำรงธรรมเคลื่อนที่อำเภอส่องดาว ณ วัดโชติการาม ต.ปทุมวาปี โดยมีนายกฤษฏิ์ โสมปัดทุม รักษาราชการแทนนายอำเภอส่องดาว เป็นประธาน โดยได้แจกจ่ายกล้าไม้ และกล

  • วันที่ 21 กันยายน 2561 ผอ.พงษ์ศักดิ์ ด้วงโยธา ผู้อำนวยการสำนักสนองงานพระราชดำริ ผอ.ปิ่นหทัยพร พรมจันทร์ ผอ.ส่วนประสานงานโครงการภาค ตอ/น กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ผอ.ลือชัย แม้นโชติ ผอ.ส่วนประสานงานโครงการพระราชดำริและกิจการพิเศษ สบอ.10(อุดรธ

  • โครงการฯป่ารักน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ บ.ถ้ำติ้ว จ.สกลนคร ร่วมกับอำเภอส่องดาว ราษฎรจิตอาสา ส่วนราชการ อปท.ก่อสร้างฝ่ายต้นน้ำ “ฝายมีชีวิต” ตามนโยบายจังหวัดสกลนคร 109 ฝาย

เข้าดูทั้งหมด

ข่าวสารอื่นๆจากสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 10 อุดรธานี